كلام و شيمى و غيره را به دنيا تحويل داد و او افرادى مانند محمد بن مسلم ، زراره ، هشام ، ابان بن تغلب ، ابوحنيفه ، مالك بن انس هم از شاگردان آن حضرت بودند . ابن عقده كه از مشاهير علماى اسلام است و در علم رجال ، متبحر است چهار هزار نفر از شاگردان حضرت صادق عليه السلام را به نام در يك كتاب جمع‌آورى كرده ، و از هر كدام در يك موضوع علمى و اسلامى از آن حضرت كلام و حديثى نقل كرده است . وقتى در مسجد كوفه احصاء شد چهار صد نفر از آن حضرت نقل علم و حديث مىكردند . كتاب توحيد مفضل ، و رساله‌ى اهليلجه ، و مباحثات آن حضرت با رؤسا و سران زنادقه و ملاحده ، و ماديين همه موجود است و اطلاع و علم وسيع آن حضرت را از طب و تشريح و خواص اشياء ثابت مىكند . فقه شيعه كه متضمن هزارها مادّه‌ى قانونى و تعليمى ، و برنامه‌ى عملى و اخلاقى اسلام است در بيشتر و بلكه تقريباً در تمام موارد مديون علوم بىپايان امام صادق عليه السلام است . در مثل احكام حج كه يكى از بزرگ‌ترين فرائض اسلام و متضمن فلسفه‌هاى عالى و با ارج است دنياى اسلام از درياى علوم امام صادق عليه السلام مستفيض است و به قول ابوحنيفه همه عائله امام جعفر صادق‌اند ، و حديثى در صحيح مسلم از كتب اهل سنّت از آن حضرت روايت شده است كه مأخذ حدود چهارصد مادّه راجع به احكام حجّ است كه اهل سنّت از آن پيروى مىنمايند . براى هر كس تاريخ را مطالعه كند قطع حاصل مىشود كه امام صادق عليه السلام از علوم غيب آگاه بوده است ؛ حتى ابن‌خلدون كه از